Hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn?

Hoe groot een mantelzorgwoning mag zijn, hangt af van de grootte van je achtererf. Bij vergunningvrij bouwen mag je samen met je andere bijgebouwen maximaal 50 procent van een klein bebouwingsgebied bebouwen, en nooit meer dan 150 m2. Buiten de bebouwde kom geldt voor het mantelzorgdeel meestal een maximum van 100 m2. De woning mag maximaal 5 meter hoog zijn.

Dat zijn de landelijke regels uit de bruidsschat, die sinds 1 januari 2024 in het omgevingsplan van elke gemeente staan. Je gemeente kan ze aanpassen. In deze blog lees je hoe je de maat voor jouw erf uitrekent en waar het in de praktijk op vastloopt.

Hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn?

Er is geen vaste maat voor de mantelzorgwoning zelf. De regels gaan over alle bijbehorende bouwwerken samen. Een mantelzorgwoning in de tuin is juridisch een bijbehorend bouwwerk, net als een schuur, garage, overkapping of uitbouw.

Dat betekent dat de ruimte die je al gebruikt, meetelt. Staat er een grote schuur of een uitbouw, dan blijft er minder over voor de mantelzorgwoning. Wat een mantelzorgwoning precies is, lees je in de blog wat is een mantelzorgwoning.

Overson Rivermont10 × 4,40 m, € 48.950

Wat het achtererfgebied is

Het achtererfgebied is volgens het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) het erf dat begint op 1 meter achter de voorkant van het hoofdgebouw. Alleen daar mag je een mantelzorgwoning vergunningvrij bouwen. Op het voorerf heb je altijd een vergunning nodig.

Het bebouwingsgebied is het achtererfgebied plus de grond onder de uitbouwen die al aan het oorspronkelijke huis vastzitten. Over dat bebouwingsgebied reken je de toegestane oppervlakte uit.

Ligt je erf op een hoek, of grenst de zijkant aan een weg of openbaar groen? Dan is de grens van het achtererf lastiger te bepalen. Laat dat vooraf door de gemeente bevestigen.

Hoeveel m2 je mag bebouwen

De landelijke regels werken met een staffel. Hoe groter het bebouwingsgebied, hoe meer je mag bouwen, maar in verhouding steeds minder.

Drie rekenvoorbeelden, zonder andere bijgebouwen:

• Bebouwingsgebied van 80 m2: je mag 40 m2 bebouwen.
• Bebouwingsgebied van 200 m2: 50 m2 plus 20 procent van 100 m2 is 70 m2.
• Bebouwingsgebied van 400 m2: 90 m2 plus 10 procent van 100 m2 is 100 m2.

Trek daar de oppervlakte van bestaande schuren, garages, overkappingen en uitbouwen vanaf. Wat overblijft, is de ruimte voor de mantelzorgwoning.

Meet niet alleen de tuin, maar ook alles wat er al staat. Een overkapping of tuinhuis die je vergeten bent, kan betekenen dat de woning die je op het oog had net te groot is. Maak een plattegrond van het erf met alle maten en neem die mee naar de gemeente.

Overson Landhuis100 m², € 199.500

Regels buiten de bebouwde kom

Buiten de bebouwde kom gelden extra voorwaarden. Volgens IPLO moet een bijbehorend bouwwerk voor mantelzorg daar in zijn geheel of in delen verplaatsbaar zijn. Het deel dat voor mantelzorg wordt gebruikt, mag niet groter zijn dan 100 m2.

Een chalet of prefab woning voldoet vaak aan die eis van verplaatsbaarheid. Een gemetselde aanbouw niet. Woon je in het buitengebied, check dan ook het omgevingsplan. Gemeenten hebben daar vaak eigen regels voor erven en agrarische gronden.

Hoe hoog een mantelzorgwoning mag zijn

Een vergunningvrij bijbehorend bouwwerk mag maximaal 5 meter hoog zijn. Staat het verder dan 4 meter van het hoofdgebouw, dan is de dakrand maximaal 3 meter. Met een schuin dak mag de nok hoger, tot 5 meter, afhankelijk van de afstand tot de perceelsgrens.

In de praktijk betekent dit een gelijkvloerse woning. Dat past goed bij een mantelzorgwoning. Een woning zonder trap is voor iemand met een zorgvraag bijna altijd de betere keuze.

Is je huis een monument, of staat het in een beschermd stads- of dorpsgezicht? Dan heb je volgens de Rijksoverheid wel een omgevingsvergunning nodig. De voorwaarden en uitzonderingen staan op de pagina mantelzorgwoning vergunningvrij.

Overson Arden12 × 4 m, € 65.000

Wat je gemeente kan afwijken

Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking trad, staan deze rijksregels in het omgevingsplan van je gemeente. De gemeente mag ze aanpassen. Dat kan ruimer, maar ook strenger.

Doe daarom altijd de Vergunningcheck in het Omgevingsloket en vraag de gemeente om bevestiging. Geef het adres, de maat van de woning en de plek op het erf door.

De regels gaan naar verwachting veranderen. Het Besluit versterking regie volkshuisvesting treedt naar verwachting op 1 januari 2027 in werking, met landelijke regels voor mantelzorg- en familiewoningen. In het ontwerp dat in 2025 werd voorgelegd, stond een maximum van 100 m2 voor zo’n woning. Wat definitief geldt, lees je bij de gemeente of IPLO zodra de regels ingaan.

De maat kiezen die bij jou past

Mag je meer bouwen, dan hoeft dat niet. Een grotere woning kost meer, vraagt een zwaardere fundering en een lastiger transport. Wat de maat doet met de prijs, lees je in de blog wat kost een mantelzorgwoning.

Let bij het kiezen op deze punten:

1. Reken uit hoeveel m2 er op jouw erf mag, na aftrek van bestaande bijgebouwen.
2. Houd ruimte over voor een pad, een terras en de afstand tot de erfgrens.
3. Kijk hoe de woning het erf kan bereiken, over de weg of met een kraan.
4. Kies een indeling die past bij de zorg: slaapkamer naast de badkamer, geen drempels, ruimte voor een rollator.

Let op: een grotere woning kan ook iets betekenen voor de WOZ-waarde van je huis. Hoe dat zit, lees je in de blog over mantelzorgwoning en de WOZ.

Op ons showterrein in Apeldoorn kan je mantelzorgwoningen en chalets in het echt bekijken en de indeling vergelijken. Het aanbod staat op de pagina mantelzorgwoning kopen. Weet je al hoeveel ruimte je hebt? Plan een adviesgesprek en neem de plattegrond van je erf mee.

Veelgestelde vragen

Hoeveel m2 mag een mantelzorgwoning zijn?

Dat hangt af van je bebouwingsgebied. Bij een klein erf mag je de helft bebouwen, bij een groot erf maximaal 150 m2 aan bijgebouwen samen. Buiten de bebouwde kom is het mantelzorgdeel meestal maximaal 100 m2.

Tellen mijn schuur en garage mee?

Ja. Alle bijbehorende bouwwerken in het bebouwingsgebied tellen samen, dus ook een schuur, garage, overkapping of uitbouw. Wat er al staat, gaat af van de ruimte voor de mantelzorgwoning.

Mag een mantelzorgwoning twee verdiepingen hebben?

Bij vergunningvrij bouwen is dat meestal niet mogelijk door de maximale hoogte van 5 meter en de lagere dakrand verder van het huis. Wil je hoger bouwen, dan heb je meestal een vergunning nodig.

Mag ik een mantelzorgwoning in de voortuin zetten?

Niet vergunningvrij. Het voorerfgebied valt buiten de vrije regels. Daar heb je altijd een omgevingsvergunning nodig, en de gemeente beoordeelt dan of het past.

Kan mijn gemeente andere maten hanteren?

Ja. Sinds 2024 staan de regels in het omgevingsplan en mag de gemeente ze aanpassen. Doe de Vergunningcheck in het Omgevingsloket en vraag bij de gemeente na wat voor jouw adres geldt.

Nieuwbouw in ons aanbod