Familiewoning in de tuin: wat verandert er?

Een familiewoning is een woning op het achtererf bij een bestaande woning, bedoeld voor familieleden in de eerste graad, zoals ouders of kinderen. Met de Wet versterking regie volkshuisvesting wordt zo’n woning onder voorwaarden vergunningvrij, ook als er geen zorg nodig is. De regels staan in een besluit dat naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt.

Tot die tijd gelden de huidige regels voor mantelzorgwoningen. Hieronder lees je wat er verandert, welke voorwaarden er komen en wat je nu al kan doen. Omdat de definitieve tekst van het besluit bepalend is, formuleren we voorzichtig waar details nog kunnen wijzigen.

Wat is een familiewoning?

Een familiewoning is woonruimte in of bij een woning voor een familielid in de eerste graad van een bewoner van die woning. Het gaat om een aparte woning op hetzelfde erf, vaak in de achtertuin. Dat kan een nieuwe woning zijn, maar ook een bestaande schuur of garage die als woning wordt gebruikt.

Het verschil met een mantelzorgwoning is de reden. Voor een mantelzorgwoning moet er een zorgrelatie zijn. Voor een familiewoning is de familieband genoeg. Een blijvende woning met twee woonruimten onder één dak is weer iets anders: dat is een kangoeroewoning, en daarvoor blijft meestal een vergunning nodig.

Overson Arden12 × 4 m, € 65.000

De stand van de wet in 2026

De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 23 juni 2026 aangenomen door de Eerste Kamer. De Rijksoverheid meldt dat de wet per 1 juli 2026 in werking is getreden, maar in fases.

De familiewoning staat niet in de wet zelf. De regels worden uitgewerkt in het onderliggende Besluit versterking regie volkshuisvesting. Volgens het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening treedt dat besluit naar verwachting op 1 januari 2027 in werking.

Lees je ergens dat de familiewoning al sinds 1 juli 2026 vergunningvrij is, controleer dat dan bij je gemeente. Volgens het ministerie staan de regels voor mantelzorg- en familiewoningen in het besluit, en dat volgt naar verwachting pas op 1 januari 2027.

Wie er in een familiewoning mag wonen

Volgens het ministerie is de regeling bedoeld voor familieleden in de eerste graad van de bewoner van het hoofdgebouw. Het gaat om:

• ouders en kinderen, ook adoptieouders en adoptiekinderen;
• pleegkinderen van de bewoner van het hoofdgebouw;
• mensen die mantelzorg geven of ontvangen, zoals nu al onder de mantelzorgregeling.

Het ministerie noemt twee situaties als voorbeeld. Ouders en kinderen kunnen alvast dicht bij elkaar gaan wonen, voordat er zorg nodig is. En volwassen kinderen die door de woningnood bij hun ouders wonen, kunnen een eigen woning op het achtererf krijgen. Wie er precies onder valt, lees je ook in de blog voor wie is een mantelzorgwoning.

Overson Lessenaar12 × 4,10 m, € 69.950

Welke voorwaarden er komen

Het ministerie sluit aan bij de regeling voor mantelzorgwoningen die tot 1 januari 2024 gold, en die nu nog in het tijdelijk deel van het omgevingsplan staat. De belangrijkste voorwaarden volgens de uitleg van het ministerie:

• De woning staat op het achtererf. Op het voorerf is vergunningvrij plaatsen niet mogelijk.
• De totale oppervlakte aan bijgebouwen is begrensd, afhankelijk van de grootte van het bebouwingsgebied.
• De bouwhoogte is maximaal 5 meter. Boven 3 meter moet het dak schuin zijn.
• De woning voldoet aan alle eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving, ook die voor brandveiligheid.

Voor de oppervlakte geeft het ministerie deze verdeling:

Let op: die oppervlakte geldt voor alle bijgebouwen samen. Staan er al een schuur en een garage, dan tellen die mee. Hoe je dat voor jouw perceel uitrekent, lees je op de pagina mantelzorgwoning vergunningvrij plaatsen.

In het ontwerp van het besluit staan ook uitzonderingen, bijvoorbeeld bij monumenten. Welke uitzonderingen definitief gelden, weet je pas als het besluit is gepubliceerd.

Wat er verder verandert

Naast de familiewoning zelf noemt het ministerie een paar wijzigingen die ook voor mantelzorgwoningen gelden:

• Er mogen meerdere mantelzorg- en familiewoningen op het achtererf staan. De maximale oppervlakte geldt voor alle woningen samen.
• Er komt geen meldingsplicht. Je hoeft de gemeente niet vooraf te informeren.
• Een mantelzorgverklaring is niet langer nodig. Bij gerede twijfel mag de gemeente wel informatie opvragen over de mantelzorgrelatie.
• De regels worden weer landelijk geregeld, in het Besluit bouwwerken leefomgeving, in plaats van per gemeente in het omgevingsplan.

Vergunningvrij betekent niet regelvrij. De woning moet aan de bouwtechnische eisen voldoen, en de gemeente kan achteraf controleren of dat zo is. Zorg dus dat je alles op papier hebt.

Overson Landhuis80 m², € 139.950

Wat je nu al kan doen

Wil je een familiewoning plaatsen, dan kan je je nu al voorbereiden. Zo ben je klaar als de regels ingaan.

1. Meet het achtererfgebied en de bijgebouwen die er al staan. Zo weet je hoeveel ruimte er overblijft.
2. Bekijk in Regels op de kaart in het Omgevingsloket wat er nu op jouw perceel geldt, bijvoorbeeld of het een monument is.
3. Vraag bij je gemeente na of er nu al mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld als mantelzorgwoning of met eigen beleid.
4. Kijk hoe de woning bereikbaar is voor transport en plaatsing: toegangsweg, poort, bomen en ondergrond.
5. Wacht met de definitieve plaatsing tot de nieuwe regels gelden, tenzij je nu al aan de huidige regels voldoet.

Is er nu al mantelzorg nodig, dan hoef je niet te wachten. Onder de huidige regels is een mantelzorgwoning onder voorwaarden al vergunningvrij. De basis lees je in de blog wat is een mantelzorgwoning.

Welke woning geschikt is als familiewoning

Een familiewoning wordt het hele jaar bewoond. Daarom kijken we op het showterrein vooral naar isolatie van vloer, wanden en dak, de verwarming en de ventilatie. Voor oudere bewoners telt ook een gelijkvloerse indeling met brede deuren en een drempelvrije badkamer.

Een verplaatsbare woning heeft een voordeel als de situatie verandert. Verhuist je kind later naar een eigen huis, dan kan je de woning verkopen of laten ophalen. Overson doet ook inkoop, met een bod binnen 24 uur. Wat je koopt en hoe we leveren, lees je op de pagina mantelzorgwoning kopen. Onze nieuwe mantelzorgwoningen kosten nu € 139.950 tot € 199.500.

Ben je aan het oriënteren op een woning voor je ouders of kinderen? Plan een adviesgesprek. We kijken samen naar de maten van je erf en welke woning daar past, en we zijn eerlijk over wat nog onzeker is in de regels.

Veelgestelde vragen

Wanneer gaan de nieuwe regels voor de familiewoning in?

Naar verwachting op 1 januari 2027. Dan treedt het Besluit versterking regie volkshuisvesting in werking. De wet zelf geldt sinds 1 juli 2026, maar de regels voor de familiewoning staan in het besluit.

Mag mijn volwassen kind in een woning in mijn tuin wonen?

Onder de nieuwe regels wordt dat onder voorwaarden vergunningvrij, als de woning op het achtererf staat en binnen de maten blijft. Tot het besluit in werking treedt, heb je daarvoor meestal een vergunning nodig. Vraag het na bij je gemeente.

Is er nog een mantelzorgverklaring nodig?

Volgens het ministerie vervalt die eis met het nieuwe besluit. De gemeente mag bij gerede twijfel wel om informatie vragen. Tot het besluit ingaat, gelden de huidige regels van je gemeente.

Moet ik een familiewoning melden bij de gemeente?

Volgens het ministerie komt er geen meldingsplicht. De woning moet wel voldoen aan de bouwregels, en de gemeente kan dat controleren.

Hoe groot mag een familiewoning zijn?

Dat hangt af van de grootte van het bebouwingsgebied en de bijgebouwen die er al staan. Volgens de uitleg van het ministerie gaat het om maximaal 150 m² aan bijgebouwen samen en een bouwhoogte van maximaal 5 meter.

Nieuwbouw in ons aanbod