Wat is een mantelzorgwoning?

Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woonruimte op het erf van een bestaande woning, bedoeld voor iemand die mantelzorg geeft of ontvangt. Denk aan een ouder die dicht bij een kind komt wonen, of een kind dat bij een zorgbehoevende ouder in de tuin woont. De woning staat los of is aangebouwd, en hoort bij het hoofdhuis zolang de zorg duurt.

In deze blog lees je wat een mantelzorgwoning precies is, voor wie hij bedoeld is, welke vormen er zijn en hoe het in de praktijk werkt. Over de regels, de kosten en de maten zijn aparte blogs. Daar linken we steeds naar.

Wat is een mantelzorgwoning?

Mantelzorg is langdurige zorg voor iemand uit je directe omgeving, zoals een partner, ouder, kind of goede buur. Die zorg is onbetaald en gaat verder dan de gewone hulp die je elkaar geeft.

Een mantelzorgwoning maakt die zorg praktisch. De zorgvrager en de mantelzorger wonen elk in hun eigen ruimte, maar op loopafstand van elkaar. Iedereen houdt zijn eigen voordeur, keuken en badkamer. Tegelijk ben je er snel als het nodig is.

Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) omschrijft de huisvesting in verband met mantelzorg als huisvesting in of bij een woning van één huishouden van maximaal twee personen, van wie minstens één persoon mantelzorg geeft of ontvangt. Dat is de definitie uit de landelijke regels die sinds 1 januari 2024 onder de Omgevingswet in het omgevingsplan van elke gemeente zijn terechtgekomen.

Overson Landhuis80 m², € 139.950

Hoe werkt een mantelzorgwoning?

De mantelzorgwoning staat op hetzelfde perceel als het hoofdhuis, meestal in de achtertuin. Hij wordt vaak aangesloten op de leidingen van de hoofdwoning, zodat er water, riool en stroom zijn. Hoe dat gaat, lees je in de blog over een mantelzorgwoning aansluiten.

Juridisch hoort de woning bij het hoofdhuis. Het is geen tweede huis dat je los kan verkopen of verhuren. Het gebruik als woning is gekoppeld aan de zorgsituatie.

Stopt de mantelzorg, dan mag je de mantelzorgwoning volgens de Rijksoverheid niet langer als woning gebruiken. Afbreken is niet altijd verplicht. Je kan hem bijvoorbeeld als bijgebouw houden, verkopen of verplaatsen. Vraag bij je gemeente na wat daar geldt.

Voor wie is een mantelzorgwoning bedoeld?

Een mantelzorgwoning is bedoeld voor situaties waarin iemand zorg nodig heeft en een ander die zorg geeft. Het maakt niet uit wie in de mantelzorgwoning woont. Dat kan de zorgvrager zijn, maar ook de mantelzorger.

Voorbeelden die vaak voorkomen:

• een ouder met een zorgvraag woont in de tuin bij zijn of haar kind;
• een volwassen kind woont in de tuin bij ouders die zorg nodig hebben;
• iemand zorgt voor een broer, zus of ander familielid met een beperking.

Onder de huidige regels moet de zorgbehoefte meestal blijken uit een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere sociaal-medisch adviseur die de gemeente aanwijst. Wie er precies mag wonen en hoe je de zorgrelatie aantoont, lees je in de blog voor wie is een mantelzorgwoning.

Overson Lessenaar12 × 4,10 m, € 69.950

Welke vormen er zijn

Een mantelzorgwoning kan er heel verschillend uitzien. De vorm hangt af van je erf, je budget en hoe lang je de woning verwacht nodig te hebben.

Een losse woning is vaak de eenvoudigste keuze. Hij is snel geplaatst en is weer te verplaatsen als de zorg stopt. Een chalet of prefab woning is gelijkvloers, en dat is voor veel mensen met een zorgvraag een groot voordeel. Een inpandige oplossing, ook wel kangoeroewoning genoemd, vraagt juist een verbouwing van het huis zelf.

Mag een mantelzorgwoning zonder vergunning?

Vaak wel, onder voorwaarden. Een mantelzorgwoning op het achtererf is in veel gevallen vergunningvrij. Op het voorerf of bij een monument heb je meestal wel een vergunning nodig. Sinds 2024 mag elke gemeente de regels in het omgevingsplan aanpassen.

Vergunningvrij betekent niet regelvrij. De woning moet voldoen aan de bouwtechnische eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving, bijvoorbeeld voor brandveiligheid. De voorwaarden en uitzonderingen staan op de pagina mantelzorgwoning vergunningvrij plaatsen. Hoeveel vierkante meter je mag bouwen, lees je in de blog hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn.

Doe voordat je iets koopt de Vergunningcheck in het Omgevingsloket en leg je plan voor aan de gemeente. Vraag of het omgevingsplan afwijkt van de landelijke regels. Dan weet je welke maat en plek op jouw erf mogelijk zijn.

De regels gaan naar verwachting veranderen. Volgens de Gelderse Omgevingsdiensten en Mantelzorg.nl komen er naar verwachting per 1 januari 2027 landelijke regels. Een mantelzorgverklaring is dan niet meer nodig, en er komt een vergunningvrije familiewoning voor familieleden in de eerste graad. Tot die tijd gelden de regels van je eigen gemeente.

Overson Arden12 × 4 m, € 65.000

Wat je vooraf regelt

Een mantelzorgwoning plaatsen vraagt een paar keuzes vooraf. Het helpt om die op een rij te zetten voordat je gaat kijken.

1. Bespreek met de zorgvrager en de familie wie waar gaat wonen en voor hoe lang.
2. Controleer bij de gemeente wat er op jouw erf mag, en vraag naar de verklaring voor de zorgbehoefte.
3. Meet het achtererf op en kijk hoe een woning de tuin kan bereiken.
4. Kies de vorm: los, aangebouwd of een bestaand bijgebouw.
5. Vraag na of je een eigen huisnummer wil. Volgens Regelhulp van het ministerie van VWS maakt dat beide huishoudens financieel zelfstandig, met gevolgen voor bijvoorbeeld de AOW en gemeentelijke heffingen.
6. Maak een begroting voor de woning, de plaatsing en de aansluitingen.

Wat een mantelzorgwoning kost en welke posten erbij komen, staat in de blog wat kost een mantelzorgwoning.

Een mantelzorgwoning bij Overson

Op ons showterrein aan de Paramariboweg 65 in Apeldoorn kan je mantelzorgwoningen en chalets bekijken. Je loopt er zelf doorheen, zodat je ziet hoe de ruimte, de drempels en de badkamer in het echt zijn.

Wij denken mee over de indeling en over wat op jouw erf past. Het transport en de plaatsing regelen we via ervaren partners, waterpas en aansluitklaar, met de prijs vooraf. Het actuele aanbod en wat je bij de aankoop kan verwachten, lees je op de pagina mantelzorgwoning kopen.

Twijfel je welke vorm bij jullie situatie past? Plan een adviesgesprek en neem een schets of foto’s van het erf mee. Dan bekijken we samen wat er kan.

Veelgestelde vragen

Wat is een mantelzorgwoning precies?

Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woonruimte bij een bestaande woning, voor iemand die mantelzorg geeft of ontvangt. Hij staat meestal in de achtertuin en heeft een eigen keuken, badkamer en voordeur.

Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een tweede woning?

Een mantelzorgwoning hoort bij het hoofdhuis en mag alleen als woning gebruikt worden zolang er mantelzorg is. Een tweede woning is een zelfstandige woning die je los kan gebruiken, verkopen of verhuren.

Moet de zorgvrager in de mantelzorgwoning wonen?

Nee. Het kan ook andersom: de mantelzorger woont in de mantelzorgwoning en de zorgvrager blijft in het hoofdhuis. Het gaat om de zorgrelatie tussen de bewoners.

Wat gebeurt er met de mantelzorgwoning als de zorg stopt?

Dan mag hij meestal niet meer als woning gebruikt worden. Afbreken is niet altijd verplicht. Je kan hem als bijgebouw houden, verkopen of laten verplaatsen. Vraag je gemeente wat er bij jou geldt.

Is een chalet geschikt als mantelzorgwoning?

Ja, een gelijkvloers en goed geïsoleerd chalet wordt vaak als mantelzorgwoning gebruikt. Let op de maat van je erf, de bereikbaarheid voor transport en of het chalet geschikt is om het hele jaar in te wonen.

Verandert er iets aan de regels voor mantelzorgwoningen?

Naar verwachting wel, per 1 januari 2027. Dan komen er landelijke regels, is een mantelzorgverklaring niet meer nodig en wordt ook een familiewoning vergunningvrij. Tot die tijd geldt het omgevingsplan van je gemeente.

Nieuwbouw in ons aanbod