Voor wie is een mantelzorgwoning? Leeftijd en zorgbehoefte

Een mantelzorgwoning heeft geen vaste minimumleeftijd. De landelijke regels kijken niet naar leeftijd, maar naar de zorgrelatie: in de woning woont iemand die mantelzorg geeft of ontvangt aan een bewoner van het hoofdhuis. Onder de huidige regels moet die zorgbehoefte aantoonbaar zijn, bijvoorbeeld met een verklaring van de huisarts of wijkverpleegkundige.

Een ouder van 60 met een zware ziekte kan dus in aanmerking komen, en een gezonde ouder van 80 zonder zorgvraag onder de huidige regels niet. Hieronder lees je wie er in een mantelzorgwoning mag wonen, waar de woning aan moet voldoen en wat er per 2027 naar verwachting verandert.

Vanaf welke leeftijd mag je in een mantelzorgwoning wonen?

In de landelijke regels staat geen leeftijdsgrens. Wat telt is of er sprake is van mantelzorg. Dat kan bij een ouder die ouder wordt, maar ook bij een kind of partner met een ziekte of beperking.

Gemeenten kunnen in hun omgevingsplan of beleid eigen regels hebben, bijvoorbeeld voor een pré-mantelzorgwoning. Daarin kunnen aanvullende voorwaarden staan. Vraag daarom altijd bij je eigen gemeente na wat er geldt.

Boston Chalet9,50 × 4 m, € 52.500

Wat telt als mantelzorg

Het Besluit bouwwerken leefomgeving geeft een definitie. Samengevat is mantelzorg intensieve zorg of ondersteuning die:

• niet beroepsmatig wordt gegeven, dus niet als betaalde zorgverlener;
• voortkomt uit een sociale relatie tussen de zorgverlener en degene die zorg nodig heeft;
• verder gaat dan de gewone hulp die huisgenoten elkaar geven;
• met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur kan worden aangetoond.

Een sociale relatie hoeft geen familie te zijn. Het kan ook gaan om een partner, een vriend of een buurman, zolang er een echte zorgrelatie is. Een duidelijke uitleg van het begrip en de vormen vind je in de blog wat is een mantelzorgwoning.

Wie er in de mantelzorgwoning woont

Het is niet vastgelegd wie in het hoofdhuis woont en wie in de mantelzorgwoning. Beide kan:

• De zorgvrager woont in de mantelzorgwoning en de mantelzorger in het hoofdhuis. Dit is de meest gekozen vorm, bijvoorbeeld een ouder in een gelijkvloerse woning in de tuin van het kind.
• De mantelzorger woont in de mantelzorgwoning en de zorgvrager blijft in zijn eigen huis. Zo kan iemand in de vertrouwde woning blijven wonen, met hulp dichtbij.

Onder de huidige definitie gaat het om huisvesting van één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één mantelzorg geeft aan of ontvangt van een bewoner van de woning. Een ouder met partner past daar dus in.

Nordtica Chalet10 × 3,70 m, € 42.500

Waar moet een mantelzorgwoning aan voldoen?

Naast de zorgrelatie gelden er eisen aan de woning en de plek. Voor een vergunningvrije mantelzorgwoning gaat het om deze punten:

1. De woning staat op het achtererf van de woning, niet in de voortuin.
2. De woning past binnen de toegestane oppervlakte aan bijgebouwen op jouw perceel.
3. De woning voldoet aan de technische eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving, bijvoorbeeld voor brandveiligheid.
4. Het perceel is geen monument en ligt niet in een beschermd stads- of dorpsgezicht. Anders heb je volgens de Rijksoverheid een omgevingsvergunning nodig.
5. Het gebruik is tijdelijk. Het hoort bij de zorgsituatie.

De rekenregels voor de oppervlakte en de afstand tot het hoofdhuis verschillen per situatie. Hoe je dat bepaalt, lees je in de blog hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn. Het totaaloverzicht van de regels staat op de pagina mantelzorgwoning vergunningvrij plaatsen.

Vraag de zorgverklaring aan voordat je een woning koopt. Zonder verklaring kan de gemeente onder de huidige regels vinden dat de woning niet vergunningvrij is. Met de verklaring op papier weet je waar je staat.

Wat er in 2027 naar verwachting verandert

Met de Wet versterking regie volkshuisvesting worden de regels voor woningen op het eigen erf ruimer. De uitwerking staat in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat volgens het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt.

Volgens het ministerie verandert er dan dit:

• Een mantelzorgverklaring is niet langer nodig. Bij gerede twijfel kan de gemeente wel informatie opvragen over de mantelzorgrelatie.
• Ook familieleden in de eerste graad mogen zonder vergunning op het achtererf wonen, zonder dat er zorg nodig is. Dat is de familiewoning.
• Onder die familieleden vallen ouders en kinderen, adoptieouders en adoptiekinderen, en pleegkinderen van de bewoner van het hoofdgebouw.

Daarmee verschuift de vraag voor wie een woning in de tuin bedoeld is. Een ouder die nog geen zorg nodig heeft, kan dan alvast bij een kind gaan wonen. Wat de nieuwe regeling precies inhoudt, lees je in de blog over de familiewoning in de tuin. Tot het besluit in werking treedt, gelden de huidige regels.

Overson Lodge10,10 × 4,30 m, € 59.950

Voor wie een mantelzorgwoning minder geschikt is

Een mantelzorgwoning is een goede oplossing als zorg en nabijheid samen moeten gaan. Er zijn ook situaties waarin het minder goed past:

• Er is veel verpleegkundige zorg nodig, dag en nacht. Dan is de vraag of zorg thuis vol te houden is, ook met de hulp van familie.
• Er is geen ruimte in het achtererfgebied. Dan past een losse woning niet binnen de regels.
• Je zoekt een blijvende tweede woning, los van zorg. Dan zijn een kangoeroewoning met vergunning, of straks een familiewoning, logischer.
• De mantelzorger woont niet op het perceel. Een mantelzorgwoning hoort bij een bestaande woning met een bewoner die zorg geeft of krijgt.

Waar je bij de woning zelf op let

Wie in een mantelzorgwoning woont, bepaalt wat de woning moet kunnen. Voor een oudere bewoner of iemand met een beperking kijken we op het showterrein naar een gelijkvloerse indeling, brede deuren, een drempelvrije douche en ruimte voor een rollator of rolstoel.

Daarnaast telt de isolatie van vloer, wanden en dak, want de woning wordt het hele jaar bewoond. Ons aanbod van nieuwe mantelzorgwoningen loopt nu van € 139.950 tot € 199.500. Wat er bij een aankoop komt kijken, lees je op de pagina mantelzorgwoning kopen.

Weet je nog niet goed of een mantelzorgwoning bij jullie situatie past? Plan een adviesgesprek. We nemen de tijd om te kijken naar de zorg die nodig is, de ruimte op het erf en welke woning daarbij hoort.

Veelgestelde vragen

Is er een minimumleeftijd voor een mantelzorgwoning?

Nee, niet in de landelijke regels. Het gaat om een aantoonbare mantelzorgrelatie, niet om leeftijd. Vraag wel na of je gemeente eigen beleid heeft.

Moet de bewoner familie zijn?

Onder de huidige regels niet. Het gaat om een sociale relatie met intensieve zorg, bijvoorbeeld ook tussen partners, vrienden of buren. Voor de nieuwe familiewoning is juist wel een familieband in de eerste graad nodig.

Wie geeft de mantelzorgverklaring af?

Een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere sociaal-medisch adviseur die de gemeente aanwijst. Volgens het ministerie vervalt de eis van zo’n verklaring naar verwachting per 1 januari 2027.

Mogen er twee mensen in een mantelzorgwoning wonen?

Ja. De huidige definitie gaat uit van één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één mantelzorg geeft of ontvangt. Een ouder met partner past daarin.

Mag de mantelzorger in de mantelzorgwoning wonen?

Ja. De woning kan bedoeld zijn voor de zorgvrager of voor de mantelzorger. Zo kan de zorgvrager ook in zijn eigen huis blijven wonen.

Wat als de zorg stopt?

Dan mag de ruimte niet meer als aparte woning worden gebruikt. De woning hoeft niet weg, maar vraag je gemeente wat er wel mag. Een verplaatsbare woning kan je verkopen of laten ophalen.

Nieuwbouw in ons aanbod